Polar ve apolar molekül örnekleri

Polar ve apolar molekül örnekleri incelediğiniz zaman kafanızdaki tüm soru işaretleri ortadan kalkacaktır. Moleküllerde Polarlık  ve apolarlık  denilince bileşiğin tamamı aklımıza gelmeli.

Polar  kovalent bağ, Apolar kovalent bağ denilince bileşiği oluşturan elementler arasında oluşan bağ aklımıza gelmelidir.

Konu hakkında daha detaylı bilgi istiyorsanız Polar apolar molekül konu anlatımını inceleyebilirsiniz.

Kısaca; Bir bileşikte az olan atom merkez atomdur.Yukarıda da görüldüğü üzere  Eğer lewis nokta yapısında merkez atom üzerinde bağ yapımında kullanılmamış elektron çifti varsa  molekül polar, Eğer merkez atom üzerindeki tüm elektronlar aynı elementle bağ yapımında kullanılmışsa molekül Apolardır.

Polar apolar moleküller ile ilgili sorularınız için tıklayınız.

Yükseltgenme basamağı; Bir atomun sahip olduğu elektron yükü olarak tanımlanabilir. Örnek; Na⁺¹  O^-2 . Yükseltgenme basamakları Redoks tepkimelerin denkleştirilmesinde işimize çok yarayacaktır.

Yükseltgenme basamaklarını bulmak için dikkat edilmesi gereken hususlar:

Bir bileşikte ki Atomun yükseltgenme BASAMAĞI bulurken şunlar YAPILIR;

1)  1A grubunun 1A yükseltgenme BASAMAĞI +1,

2) 2A grubunun yükseltgenme BASAMAĞI +2,

3) 3A grubunun yükseltgenme BASAMAĞI +3 tür.

4) Oksijen bileşiklerinde -2, peroksitlerde -1 (O₂^-2) de, ametallerle yaptığı bileşiklerde +2 değerlik ALIR OF₂.

5) Hidrojen metallerle yaptıgı bileşiklerde -1 (NaH, MgH₂ ….)

A metallerle yaptıgı bileşiklerde aldığı değerlik +1 dir. (H₂O, NH₃, CH₄ ..)

6) Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.

7) Kökteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı kökün yüküne eşittir.

Yükseltgenme Basamakları hesaplama;

1 -) NaNO3 bileşiğinde N’un yükseltgenme basamağını bulalım.

Na = 1A GRUBU elementidir. Dolayısıyla +1 değerlik alır.
O = -2 değerlik ALIR
N = x olsun
NaNO3
1 + x + (-2.3) = 0 (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.)

x = 5 Olur.

3 -) MgCr2O7 bileşiğinde Cr’un değerliğini bulalım.

Mg = 2A GRUBU Yani +2 değerlik
O = -2 değerlik
Cr = x olsun

+2 +2 X + (-2,7) = 0

x = 6 Olur.

4 -) H2SO4 bileşiğinde S’ün değerliğini bulalım.

H = 1 değerlik
S = x olsun
O = -2 değerlik

+ (1,2) + x + (-2,4) = 0

x = 6 Olur.

5) XO4 ^ -2 iyonunda (Kökünde) X’in değerliğini bulalım.

XO4^-2 kök(Yüklü atom grubu) olduğu için;  Kökteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı kökün yüküne eşittir.

X =?

O = -2

x + (4.-2) = -2

x = +6 Çıkar

6 -) HNO3 bileşiğinde N’un değerliğini bulalım

H =+ 1 değerlik (Hidrojen genelde ametallerle yaptığı bileşiklerde +1 değerlik alır.)
N = x olsun
O = -2 değerlik

+1 + x + 3.(-2)=0

x = +5 Çıkar

7-)

Na(Cl)O4,  K2(Cr2)O7,  H(Cl)O4,  Mg(S)O4,   NA2(C)O3,   K3(P)O4,  Ca(C)O3,   (Cr2)O7^-2

Yukarıdaki bileşiklerde parantez içindeki elementlerin yükseltgenme basamaklarını bulunuz.(Na:11 K:19 Mg:12 Ca:20)

Çözüm;

Na(Cl)O4

11Na: )2)8)1   ——-> Na = 1A GRUBU elementidir. Dolayısıyla +1 değerlik alır.

Cl=x

O=-2

Na(Cl)O4

+1+x+4.(-2)= 0 (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.)

x=+7

K2(Cr)O7

19K:  )2 )8 )8 )1 ——-> K = 1A GRUBU elementidir. Dolayısıyla +1 değerlik alır.

Cr=x

O=-2

K2(Cr2)O7

2.(+1)+2.x+7.(-2)=0 (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 Dir.)

x=+6

H(Cl)O4

H=+1

Cl=x

O=-2

H(Cl)O4

+1+x+4.(-2)=0 (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.)

x=+7

Mg(S)O4

Mg=+2 (Mg 2A GRUBU elementidir. Dolayısıyla +2 değerlik alır. )

S=x

O:-2

Mg(S)O4

+2+x+4.(-2) = 0  (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.)

x=+6

Na2CO3  (Na 1A GRUBU elementidir. Dolayısıyla +1 değerlik alır. )

Na=+1

C=x

O=-2

NA2(C)O3

2.(+1)+x+3.(-2)=0   (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.)

x=+4

K3PO4 (K 1A GRUBU elementidir. Dolayısıyla +1 değerlik alır. )

K=+1

P=x

O=-2

K3(P)O4

3.(+1)+x+4.(-2)=0 (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.)

X=+5

Ca(C)O3 (Ca 2A GRUBU elementidir. Dolayısıyla +3 değerlik alır. )

Ca=+2

C=x

O=-2

Ca(C)O3

+2 + x + 3.(-2)=0 (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.)

x=+4

(Cr2)O7^-2

Cr=x

O=-2

(Cr2)O7^-2

2.x+7.(-2) = -2 Kökteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı kökün yüküne eşittir.

x= +6

Maksimum yükseltgenme basamağı

Not: Bir element maksimum yükseltgenme basamağına kadar yanar.

Örnek;  S: 6A grubunda bileşiklerinde  +6 ile -2 arasındaki bütün değerliği alır. Yani ya son yörüngede bulunan elektronların hepsini vererek(+6) kendinden önceki soygaza benzer  yada 2 elektron alarak(-2) kendinden sonraki soygaza benzemeye çalışır.

S   +  O2  —->SO       S yükseltgenme basamağı :+2—Reaksiyon gerçekleşir

SO    + 1/2 —–>SO2      S yükseltgenme basamağı :+4—Reaksiyon gerçekleşir

SO2    + 1/2O2 —–>SO3       S yükseltgenme basamağı :+6—Reaksiyon gerçekleşir

SO3    + 1/2O2  —–> Reaksiyon gerçekleşmez. Çünkü SO3 teki S  maksimum değerliği olan +6 değerlik almış.

Soru:  “Bir elementin oksidinin yanabilmesi için oluşturduğu bileşikte en yüksek yükseltgenme basamağına ulaşmamış olması gerekir.”

Buna göre aşağıdaki bileşiklerden hangisi yanmaz?

(O: 6A  N: 5A C: 4A S: 6A)

A) N2O5       B) NO      C)SO2      D) CO      E) N2O3

Çözüm;

Soruyu çözebilmek için ametallerin yükseltgenme basamağını  bulup hangisi maksimum yükseltgenme basamağı değerini almışsa o ametalin oksiti yanmaz.

(O: 6A  N: 5A C: 4A S: 6A)  elementlerinin maksimum yükseltgenme basamaklarını yazalım.

(N: 5A–>+5   C: 4A–>+4   S: 6A –>+6)

A) N2O5—-> 2N+5.(-2) =0   ,  N= +5

B) NO—->  N+(-2) =0   ,  N= +2

C)SO2—-> S+2.(-2)=0 ,  S=+4   

D) CO —-> C+(-2)=0,    C=+2

E) N2O3—->2.N + 3.(-2)=0  ,   N= +3

Maksimum değerlik  A şıkkındaki oksittedir. Dolayısıyla yanmaz.

Web sayfamızdaki diğer konu anlatımlarını ve soru çözümlerini incelemek için tıklayınız.

Konu ile ilgili diğer örnekler için tıklayınız

Molekülde Polarlık Apolarlık; Çoğu zaman polar bağ ve apolar bağ ile karıştırılmıştır.

Öncelikle polar kovalent bağ ve apolar kovalent bağ nedir bunlardan bahsedelim sonra Molekülde Polarlık Apolarlık konusuna değinelim.

Polar kovalent bağ: Farklı iki ametal atomu arasında elektronların ortaklaşa kullanılması ile oluşan kimyasal bağa denir.

Örnek :   H-Cl,    H-Br,  H2O, NH3, BH3 vs

Apolar kovalent bağ: Aynı iki ametal atomları arasında elektronların ortaklaşa kullanılması ile oluşan kimyasal bağdır.

N2 , O2, Br2, F2, H2(H-H)  örnekler çoğaltılabilir.

Molekülde Polarlık Apolarlık

Merkez Atom : Bir molekülde genelde sayıca daha az ve diğer atomların bağlandığı atomdur.

CH4  sayıca az olan C merkez atomdur.  NH3 Sayıca az olan N merkez atom.

**Merkez atom değerlik elektron sayısı kadar aynı atomla  bağ yapmış ise molekül apolardır. 

CH4 ü  inceleyecek olursak.  6C : 1s2 / 2s2 2p2  değerlik elektron sayısı 4  ve  C   4 tane aynı atomla(H) bağ yapmış molekül apolardır.  Burada C-H arasındaki bağ polar iken CH4 molekülü apolardır.

BH3 inceleyecek olursak. 5B :1s2 / 2s2  2p1   Değerlik elektron sayısı 3  ve B  3 tane aynı atomla (H) bağ yapmış molekül apolardır.

**Molekül iç bağları yalnızca apolar kovalent bağ olan moleküller —->apolar moleküldür.

         N2 , O2, Br2, F2, H2    bu şekilde apolar kovalent bağlı bileşiklerin tamamının molekülüde apolardır.

Merkez atom değerlik elektron sayısından daha az bağ yapmış yada farklı atomlarla bağ yapmışsa molekül polardır.

Molekülde Polarlık Apolarlık Açıklamalı Örnekler

NH3 inceleyecek olursak. Merkez atom sayıca Az olan N atomudur. 7N : 1s2 / 2s2 2p3 değerlik elektron sayısı 5  ancak yaptığı bağ sayısı NH3 te de görüldüğü üzere 3 tane H bağlı. Merkez atom değerlik elektron sayısından daha az bağ yapmış olduğu için molekül polardır.

H2O inceleyecek olursak. Merkez atom sayıca Az olan O atomudur.  8 O :1s2 / 2s2 2p4  değerlik elektron sayısı 6  ancak yaptığı bağ sayısı H2O da da görüldüğü üzere O ya 2 tane H bağlı.Merkez atom değerlik elektron sayısından daha az bağ yapmış olduğu için molekül polardır.

CH3F   bileşiğini inceleyecek olursak.  6C : 1s2 / 2s2 2p2  değerlik elektron sayısı 4  ve  C   4 tane farklı atomlarla (H ve F ) bağ yapmış molekül polardır.

** 2 atomlu polar kovalent bağlı moleküller  polar moleküllerdir.

H-Cl,  H-Br, H-I vs

Bu konunun farklı anlatım metodları vardır. Hibritleşme konusunu bilmeyenler için kısaca bu şekilde özetleyebiliriz. Yine geometrik şekillerle de anlatımı mevcuttur.

Molekülde Polarlık Apolarlık ve Lewis Nokta Yapısı

Molekülde polarlık apolarlığı lewis nokta yapısı üzerinden örneklendirelim

Örnek; NH3  molekülünün polar mı yoksa apolar mı olduğunu inceleyelim.

7N : )2 )5

1H: )1

NH3 bileşiğinde sayıca az olan Element N atomu olduğu için merkez atom N dir.   Ametaller Son yörüngedeki elektron sayısını 8 e tamamlayan sayı kadar bağ yapar. Lewis yapısında son yörüngedeki elektronların elementin sembolünün etrafına yazıldığını biliyoruz.

Azotun 5 elektronunun 3 bağ oluşumuna katılacaktır. 2 elektron bağ yapımına katılmayacaktır.

NH3 bileşiğinin lewis yapısından da anlaşılacağı üzere  merkez atom olan N üzerinde 2 elektron bağ oluşumuna katılmamıştır. Dolayısıyla NH3 bileşiği polar moleküldür.

Molekülde polarlık apolarlık konusunu özetlemek gerekirse;

• Element molekülleri apolardır. (N2, H2, O2, Cl2, I2 …)
• Yapısında sadece C ve H  elementleri bulunan bileşikler apolardır. (CH4, C2H6, C3H8…)
• Yapısında  C ve H  elementlerinin yanında başka elementler  bulunduran  bileşikler polardır. (CH3Cl, C2H5OH …)
• İki atomlu bileşiker polardır.(HF, HCl, HBr, HI…)
• Merkez atomda bağ yapımına katılmayan elektron çifti bulunan moleküller polardır. (Lewis yapısından faydalanılır.)

Polar ve apolar molekül örnekleri için tıklayınız.

Sabit oranlar kanunu kimyanın temel kanunlarından birisidir. Kimyasal hesaplamalar konusunda çokça faydalanacağımız konulardan biriside kimyanın temel kanunları dır.
Kimyanın temel kanunları;

1.  Kütlenin korunumu kanunu
2. Sabit oranlar kanunu
3. Katlı oranlar kanunu

Bir bileşiği oluşturan elementlerin kütleleri arasında belli bir oran vardır. Bu orana  sabit oran ya da kütlece birleşme oranı denir. Kütlece birleşme oranı bileşikler için sabittir, değişmez. Sabit oranlar kanunu 1799 yılında Joseph Proust tarafından bulunmuştur.  Joseph Proust Sabit oranlar kanunu “Bir bileşiği oluşturan elemntlerin kütleleri arasında basit tamsayılarla ifade edilen bir oran vardır.” şeklinde ifade etmiştir.

Not: Sabit oranlar yasası bileşiklere uygulanır.

Not: Element veya karışımlar için sabit oranlar yasası uygulanamaz.

Bir mol atomun veya molekülün kütlesine mol kütlesi denir. Eğer atomsa, atom kütlesi; molekülse molekül kütlesi ifadesi kullanılır.

Atom kütleleri genelde sorularda verilir. Ancak belli başlı elementlerin atom kütlelerini bilmemiz bizim faydamıza olacaktır.

Bazı elementlerin atom kütleleri;

H: 1 g /mol

N: 14g/mol

O: 16g/mol

Al: 27 g/mol

S: 32 g/mol

Bir bileşiğin sabit oranını bileşikteki atomun(elementin) sayısı ile  mol kütlesini çarpıp oranlayarak bulabiliriz. Ne demek istediğimizi XaYb bileşiği için  gösterelim;

XaYb  bileşiği için sabit oranı bulalım.

mX/mY =X in sayısı * X in atom kütlesi / Y nin saysı * Y nin atom kütlesi

XaYb nin sabit oranı

Örnek: H2O  bileşiğinin kütlece birleşme oranı nedir?(H:1 O:16)

Çözüm;

mH/mO= 2.H /1.O = 2*1/1*16 = 2 /16  = 1/8  çıkar.

mH/mO= 1/8

Not: Sabit oranların toplamı bileşiğin kütlesini verir. (Kütlenin korunumu kanunundan)

mH/mO= 1/8  sabit oranına göre H2O nun kütlesi 9 gramdır.

Yani 9 gram H2O oluşturabilmek için  8 gram O  ve 1 gram H olmalıdır.

Sabit oranlar kanunu çözümlü kimya soruları için tıklayınız.

Örnek: Al2S3 bileşiğinin kütlece birleşme oranı nedir?(Al:27 S32)

Çözüm;

mAl /mS = 2*Al / 3*S = 2*27/3*32 = 9/16

mAl /mS =9/16

25 gram Al2S3 bileşiği elde edebilmek için 9 gram Al  ve 16 gram S  gerekmektedir. Bulmuş olduğumuz kütlece birleşme oranı  sabittir eğer bir bileşik oluşturmak istersek bu sabit oranların katlarında  AL ve S   elementlerinden almamız gerekir.

.

Sabit oranlar Kanunu(Sabit oran) hesaplama yöntemleri

Bir bileşiğin sabit oranını veya kütlece birleşme oranını farklı veriler yardımıyla bulabiliriz. Bu konuyla ilgili olarak sorularda karşımıza çıkabilecek  örnekleri aşağıda sizler için derledim.

1. Atom kütleleri yardımıyla sabit oranı bulabiliriz.

Fe2O3 bileşiğinin sabit oranı nedir? (Fe:56 O: 16)

Örnek: mFe/mO = 2.Fe/3.O = 2.56/3.16 =  7/3 çıkar.

2. Atom kütleleri oranı yardımıyla sabit oranı bulabiliriz.

Fe2O3 Bileşiğinin atom kütleleri oranı Fe/O = 7/2 olduğuna göre kütlece birleşme oranı nedir?

Atom kütleleri oranını atom kütlesi gibi düşünüp bileşikteki atomun sayısı ile çarpılıp oranlayarak sabit oranı buluruz.

Örnek: mFe/mO = 2.Fe/3.O = 2.7/3.2 = 7/3   çıkar

3.Kütlece yüzde yardımıyla sabit oranı bulabiliriz.

Kütlece yüzde verilmişse direkt yüzdeler oranlanarak sabit oran bulunur.

Örnek: Fe2O3 bileşiğinde kütlece %70 Fe elementi bulunduğuna göre bileşiğin sabit oranı kaçtır?

Not: Bütün bileşiklerin tamamı  %100 dür.

Çözüm; Fe2O3 bileşiğinin %70 i Fe ise   (%100 -%70 =%30 diğer element tir.) yani  %30 O dur.

mFe/mO = 70/30  =7/3 çıkar.

4. Sabit oranı bilinen bir bileşikten atom kütleleri oranı bulunur, bulunan atom kütlesi oranı ile de sabit oran bulunabilir. (Bunu sorularda Sabit oranı verilen bileşikle ilgili değil de başka bir bileşik için bilgi isteniyorsa kullanacağız. Kısaca soruda iki farklı bileşik varsa kullanacağız.)

Örnek : X2Y3 bileşiğinin kütlece birleşme oranı X/Y = 4/3 tür. Buna göre 36 gram X2Y5 bileşiği elde etmek için kaçar gram X ve Y alınmalıdır?

Soruya baktığımızda iki farklı bileşik var X2Y3 ve X2Y5  o halde soru bize diyor ki sabit oran bilinen bileşikten atom kütleleri oranını bul, bulmuş olduğun atom kütleleri oranı ile de diğer bileşiğin sabit oranını bul diyor.

X2Y3 için sabit oran X/Y = 4/3

2.X= 4 —–>X= 2

3.Y= 3——–>Y=1  Atom kütleleri oranını bulduk X2Y5 te yerine koyalım

X2Y5 için     sabit oranı hesaplayalım    mX/mY = 2.X/5.Y = 2.2/5.1 = 4/5  çıkar.

X______+______Y———–>X2Y5

4_____________5______4+5=9 GR bileşik (Kütlenin korunumundan )

?_____________?_______9*4KAT= 36 GR  O halde bütün sabit oranların 4KAT ı alınır.

4*4KAT_______5*4KAT

16grX__________20 grY   gereklidir.

Sabit Oranlar Kanunu  Çözümlü Sorular

1. N2O3 bileşiğinin sabit oranı nedir?(N:14 O:16)

Çözüm;

Bileşiği oluşturan elementlerin sayısı ile  atom kütlelerini çarpıp oranlarsak sonuca ulaşırız.

mN/mO = 2.N/3.O = 2.14/3.16 =  7/12

2. X2Yn bileşiğinin kütlece birleşme oranı mX/mY= 7/20 olduğuna göre n kaçtır?(X:14)

Çözüm;

mX/mY= 2.X/n.Y

7/20 = 2.14/n.16

n=5 çıkar

3. XY2 Bileşiğinin atom kütleleri oranı X/Y = 3/4 olduğuna göre kütlece birleşme oranı nedir?

Çözüm;

Soruya baktığımızda atom kütleleri oranı verilmiş; atom kütleleri oranını atom kütlesi olarak alabileceğimizi yukarıda 2. maddede belirtmişitik.

mX/mY= X/2.Y  = 3/2.4= 3/8  çıkar.

4. SO3 bileşiğinde kütlece %60 O elementi bulunduğuna göre bileşiğin sabit oranı kaçtır?

Çözüm;

Not: Bütün bileşiklerin tamamı  %100 dür.

100-60 = %40  S elementi vardır.

Yüzdeleri oranlayarak sabit oranı bulabileceğimizi yukarıda 3 madde de belirttik

mS/mO = 40/60 = 2/3 cıkar.

5. XY3 bileşiğinin kütlece birleşme oranı X/Y = 1/9 tür. Buna göre 51 gram X2Y5 bileşiği elde etmek için kaçar gram X ve Y alınmalıdır?

Çözüm;

Soruya baktığımızda iki farklı bileşik var XY3 ve X2Y5 o halde soru bize diyor ki sabit oran bilinen bileşikten atom kütleleri oranını bul, bulmuş olduğun atom kütleleri oranı ile de diğer bileşiğin sabit oranını bul diyor.

XY3 için sabit oran X/Y = 1/9

X= 1

3Y= 9  —-> Y=  3  çıkar.

Yukarıda bulmuş olduğumuz atom kütleleri oranını  X2Y5  bileşiğinde kullanarak X2Y5 in sabit oranını bulabiliriz.

X2Y5 için sabit oran;

mX/mY = 2.X/5.Y = 2.1 /5.3=  2/15 çıkar

X______+______Y———–>X2Y5

2_____________15______2+15=17 GR bileşik (Kütlenin korunumundan )

?_____________?_______17*3KAT= 51GR  O halde bütün sabit oranların 3KAT ı alınır.

2*3KAT_______15*3KAT

6grX__________45 grY   gereklidir.