Basit Formül ve Gerçek Formül

Basit Formül ve Gerçek Formül Soruları  ve Çözümlerine geçmeden önce  basit(kaba) formül ve  molekül (gerçek) formül  nedir? kısaca bahsedelim.

Basit Formül; Bileşiklerde elementlerin türünü ve atom sayılarının birbirine oranını gösteren formüle basit (kaba) formül denir.

Konuyu şöyle örneklendirelim;

C3H6 bileşiğini oluşturan elementlerin sayılarını sadeleştirirsek kaba formülünü buluruz. C3H6 bileşiğinin basit formülü CH2 dir.

Bir bileşiğin basit formülünden;

• Bileşiği oluşturan atomların türü
• Atom sayılarının oranı
• Bileşiği oluşturan elementlerin atom kütleleri biliniyorsa kütlece birleşme oranı ve elementlerin kütlece yüzdeleri bulunabilir.

C2H4   ve C3H6 bileşiklerinin basit formülü CH2 dir.

Molekül Formül; Bileşiği oluşturan elementlerin(atomların)  gerçek sayılarını gösteren formüllere molekül(gerçek) formül denir.

Bir bileşiğin molekül formülünden;

• Bileşiği oluşturan atomların türü,
• Atom sayılarının oranı
• Elementlerin atom kütleleri biliniyorsa bileşiğin molekül kütlesi,  kütlece birleşme oranı ve Atomların kütlece yüzdeleri bulunabilir.

Kısaca şöyle bir tanımlama yapabiliriz. Molekül formül  basit formülün genişletilmiş halidir.

C5H10 molekül formül ilen CH2 basit formüldür.(Basit formülü bulurken C5H10 element sayılarının her ikisini de bölen sayı olan 5 e böleriz. )

Not: Basit formül ile gerçek formül arasında;

(Basit formülün mol kütlesi).n =  Gerçek formülün molekül kütlesi     şeklinde bir bağıntı bulunmaktadır.

Basit Formül ve Gerçek Formül Soruları  ve Çözümleri

1. Azot ile oksijenden oluşan bir bileşiğin analizinden 2,8 gr azot ile 8 gr oksijenin birleştiği tespit edildiğine göre bileşiğin basit formülü nedir?(N: 14, O: 16)

Çözüm;

Bileşiğin bait formulunu bulabilmek için her bir atomun mol sayısı bulunur.

N_{mol sayısı}O_{mol sayısı}

N_2,8/14O_8/16

N_0,2O_0,5

Virgüllü sayılardan kurtulmak için her sayıyı 10 ile çarparsak bileşiğin formulü;

N₂O₅

Çıkar

2. CH ve O’den oluşan organik bir bileşiğin 3 gramında 1,2 gram C, 0,2 gram H vardır. Bu bileşiğin basit formülü nedir? (H:1 , 0:16 , C: 12 )

A)CH20    B)C2H40     C)C2H5OH    D)CH3COOH    E)HCOOH

Çözüm;

Bileşiğin basit formulunu bulabilmek için her bir atomun mol sayısı bulunur.

Mol sayılarını bulabilmek için bileşiğin yapısında bulunan herbir elementin kütlesini bilmemiz gerekli.

Soruyu incelediğimizde bileşiğin yapısında 1,2 gram C, 0,2 gram H var ve birde bileşiğin kütlesi 3 gram verileri var.

Bileşiğin kütlesinden C ve H nin kütlesini çıkarırsak Oksiyenin kütlesini buluruz.

Oksijenin kütlesi=3-(1,2+0,2) =1,6 gram çıkar.

Cmol sayısı   Hmol sayısı   Omol sayısı

C1,2/12  H0,2/1  O1,6/16

C0,1 H0,2 O0,1 virgüllerden kurtulmak için 10 ile çarparsak

Basit formul : CH2O çıkar
Cevap A

3. 14 gram X ile 30 gram Y’nin tepkimesinden 6 gram Y artıyor. Buna göre bileşiğin basit formülünü yazınız. (X:14 Y:16)

Çözüm;

30 gr Y nin 6 gramı artıyorsa reaksiyon a 24 gram Y girer. Harcanan miktarları atom ağırlıklarına bölersek formülü buluruz

X14/14 Y24/16

X1Y3/2 rasyonel sayıdan kurtulmak için 2 ile çarparsak

Formül X2Y3 çıkar.

4. Bir organik bileşiğin 30 gramında 2 gram hidrojen atomu vardır. Bu bileşiğin kütlece 2/5’i karbon ve 8/15’i oksijen atomundan        oluşmaktadır. Bu bileşiğin mol kütlesi 180 gram olduğuna göre bileşiğin basit ve molekül formülünü bulunuz.

Çözüm;

Soruyu çözebilmek için 30 gramda bulunan C H ve O atomlarının miktarını bulup Mol sayılarını bulmalıyız.

H:2 gr

O:30*8/15=16 gr

C:30*2/5=12 gr

Her bir elementin Mol sayısı bulunur.

C12/12 H2/1O16/16 = CH2O basit formül.

X.(basit formül)= mol kütlesi

x.(CH2O) =

x.(12+2+16)=180

x= 6 çıkar

X.(CH2O)= molekül formül

6.(CH2O)

Molekül formül : C6H12O6 çıkar

5.Karbon ile Hidrojenden oluşan bir bileşiğin analizinden 2,4 g karbon ile 0,4g hidrojenin birleştiği  ve  molekül  kütlesinin  de  56 g/mol olduğu  biliniyor.  Buna göre bileşiğin gerçek formülü nedir?(C:12 H:1)

Çözüm;

Öncelikle bileşiğin basit formülünü buluruz. Bileşiğin basit formulunu bulabilmek için her bir atomun mol sayısı bulunur.

Basit formül ile gerçek formül arasında;

(Basit formülün mol kütlesi).n =  Gerçek formülün molekül kütlesi     şeklinde bir bağıntı bulunmaktadır.

C_{mol sayısı}H_{mol sayısı}

C_2,4/12H_0,4/1

C_0,2H_0,4

gerekli sadeleştirmeleri yaparsak basit formul;

CH2 çıkar 

(Basit formülün mol kütlesi).n =  Gerçek formülün molekül kütlesi 

(CH2).n = 56

(12+2).n=56

14n=56

n=4 çıkar.

Molekül Formül ise

(CH2).4 =  C4H8  çıkar.

6. XaYb bileşiğinin kütlece %64 ü Y elementidir buna göre bu bileşiğin basit formülü nedir (X=27 Y =32)

Çözüm;

Bileşiğin tamamı %100 dür. %64 ü Y ise 100-64 = %36 sı X tir.

X_36/27Y_64/32  ——> X_4/3Y₂ —–> X4Y6—>X2Y3

7. Düz zincirli bir hidrokarbonun 17,4 gramının, yeteri kadar O2 ile tepkimesinden 52,8 gram CO2 gazı oluşuyor.
Bu hidrokarbonun basit formülü nedir?

Çözüm;

Hidrokarbon demek yapısında C ve H elementleri bulunan bileşik demektir. Soruda bize hidrokarbonun basit formülüü soruluyor. Ohalde bileşiğe CxHy diyelim. Reaksiyonun tamamını yazmaya gerek yok çünkü CxHy deki karbonun sayısı kadar CO2 oluşacak

CxHy ————-> x CO2
12x+y gram bileşik  girerse 44x gram CO2 oluşur

12x+y gram CxHy girerse 44x gram CO2 oluşur
17 ,4 gram CxHy 52,8 gram CO2
___________________________________
Oran Orantıdan 5x=2y çıkar

x= 2n dersek
y= 5n çıkar

C2nH5n

Basit formül C2H5 çıkar.

8. Kütlece %20 si hidrojen olan karbon hidrojen bilesiginin 1 molü 30 Gr olduğuna göre bileşiğin molekül formülü nedir?

Çözüm;

Karbon ve hidrojenden oluşan bileşiğin %20 si H ise  %80 C dur. Bileşiğin tamamı %100 dür.

C80/12 H20/1—–> paydaları eşitlemek için bileşiği 12 ile çarparsak

C80H12*20 ——> gerekli sadeleştirmeleri yaparsak basit formulu buluruz.

CH3 çıkar.

(Basit formul)*n= Molekül formul

15.n=30

n=2 çıkar.

Molekül formül C2H6 çıkar.