Bileşiklerin sınıflandırılması konusu kimyasal hesaplamalar konusunda çok işimize yarayacaktır.  Özellikle bazı reaksiyonların yazılmasında ve karışım sorularında işimize yarayacaktır.

Bileşikler  kimyasal özelliklerine göre;

1. Asitler
2. Bazlar
3. Tuzlar
4. Oksitler

olmak üzere dörde ayrılır.

1.Asitler

Suda çözündüklerinde ortama H⁺ (proton) iyonu veren maddelere asit denir.

HCl_(s)  —– > H⁺(aq)    +     Cl^–(aq)

H2SO4(suda) —– > 2H⁺(aq)    +     SO4^-2(aq)

CH3COOH(Suda) <—– >CH3COO^–(aq)  +   H⁺(aq)

Bazı kuvvetli asitler: HCl, HBr, HI, HNO3, H2SO4

Bazı zayıf asitler:HF, H2S, CH3COOH, HCN, H3PO4, H2CO3

2.Bazlar

Suda çözündüklerinde ortama OH^– iyonu veren maddelere baz denir

NaOH(k)  —– >Na⁺(suda)   +   OH^–(suda)

Ba(OH)2(k)  —– >Ba⁺²(suda)   +   2OH^–(suda)

Bazı kuvvetli bazlar : NaOH, LiOH, KOH, Ba(OH)2

Zayıf bazlar: NH3, Al(OH)3

3.Tuzlar

Asit ile bazın tepkimesi sonucunda oluşur. Başka bir deyişle nötrleşme tepkimesi sonucunda oluşur.

Bazın katyonu ile asidin anyonundan meydana gelir. İyonik bağlı bileşiklerdir.

• Kristal yapıya sahiptirler.
• Katı halde elektrik akımını iletmezler.
• Sıvı halleri veya çözeltileri elektrik akımını iletir.

Tuzlar  kimyasal özelliklerine göre

Asidik

Bazik

Nötr

Olmak üzere 3 ayrılır.

KA   +   KB   —— > Nötr tuz

KA   +   ZB   —— > Asidik Tuz

ZA    +   KB  —— > Bazik Tuz

4.Oksitler

Elementlerin oksijenli bileşiklerine oksit denir. Oksitlerde iki element vardır.

O^-2 oksit iyonu.

Oksitler 6 ya ayrılır.

1.Asidik oksit
2.Nötr oksit
3.Bazik oksit
4.Amfoter oksit
5.Peroksit
6.Bileşik oksit

1.Asidik oksit(Asitanhidrit = Susuz asit)

Ametallerin oksijence zengin bileşiklerine denir.

X – > ametal olmak üzere;

XnOm   m>n ise asidik oksittir.

SO2,  SO3, CO2 , N2O3, N2O5

Not: Su ile birleşerek asitleri meydana getirirler. Bu nedenle asit oksitlere susuz asit denir.

CO2   +    H2O   —– >H2CO3

SO3   +     H2O  —– >H2SO4

Not: Asit oksitlerin bazlarla tepkimesi sonucunda tuz ve su oluşur.

CO2    +   2NaOH    —– >Na2CO3     +   H2O

2.  Nötr Oksit

Ametallerin oksijence zengin olmayan bileşiklerine denir.

X – > ametal olmak üzere;

XnOm   n ≥ m is nötr oksittir.

Örnek;  N2O, CO, NO

Asit,  baz ve  su ile tepkime vermezler. Ancak yanarlar(Oksijen ile tepkimeye girerler).

3. Bazik Oksit(Bazanhidrit= Susuz baz)

Oksijenin metallerle yapmış olduğu bileşiklere denir.

K2O, MgO, CaO, Lİ2O……

Su ile birleşerek bazları oluştururlar.

K2O  + H2O  ——> 2KOH

MgO + H2O —— > Mg(OH)2

Asitlerle tepkime verirler. Tepkime sonucunda tuz ve su(H2O) oluşur.

K2O  +     H2SO4  —— >K2SO4    +  H2O

MgO  + HCl   ——-> MgCl2   +  H2O

Soy metaller (Cu, Hg, Ag, Au, Pt) asitlerle tepkime vermezken, oksitleri bazik karakterli olduğu için asitlerle tepkime verir.

CuO  +  2HCl  —– > CuCl2   +  H2O

4. Amfoter Oksit:

Oksijenin amfoter metallerle (Al, Zn, Sn, Cr, Pb) yapmış olduğu bileşiklere denir.

Al2O3, ZnO, SnO, PbO, Cr2O3

Amfoter oksitler asitle, bazla tepkime verir ancak su ile tepkime vermez.

Al2O3   +  6HCl  —– > 2AlCl3    +   3H2O

Al2O3    +  NaOH —– > 2Na3AlO3  + 3H2O

Amfoter oksitleri, bazişk oksitlerden ayıran en belirgin özellik bazlarla tepkime vermeleri ve su ile tepkime vermemeleridir.

NOT: Amfoter metallaerin hidroksitleride amfoter özellik gösterir. Aistlerle tepkime verdiği gibi kuvvetli bazlarlada tepkime verir.

5. Peroksit

Anyonu (O2-2)  olan bileşiklere peroksit denir. Peroksitlerde oksijenin değerliği -1 dir.

1A ve 2A grubu elementlerinin dışındaki elementlerin peroksitleri yoktur.

Na2O2, Li2O2, K2O2,BeO2, MgO2, CaO2

Peroksitler ısıtıldığında oksitlerine dönüşürler.

Na2O2  +   ısı   —– > NaO   +  1/2O2

6. Bileşik oksit

Farklı değerlik elan metallerin oksitlerinin birleşmesiyle meydana gelen oksitlerdir.

Fe3O4 = FeO.Fe2O3

Pb2O3 = PbO.PbO2

Mn3O4 = MnO . Mn2O3

Yukarıda Bileşiklerin sınıflandırılması konusunu anlattık. Şimdi anlattıklarımızı sorularda nasıl kullanacağız soru örneklerinde inceleyelim.

 Bileşiklerin Sınıflandırılması Çözümlü Sorular

1. Nötr Oksitlerle ilgili olarak;

I. Bazlarla tepkime verirler.

II. Oksijenle tepkime verirler.

III. H2O ile reaksiyon verirler.

Yargılarından hangisi yada hangileri doğrudur?

A) Yalnız I      B) Yalnız II            C) YalnızIII      D) I ve III     E) I, II, III

Çözüm;

Nötr oksitler asit baz ve su ile reaksiyon vermezler. Sadece yanarlar.

CO  nötr oksit.

CO    + 1/2 O2        —– > CO2

2.  Aşağıdaki reaksiyonlardan gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini yazınız.

CO   +   H2O  —– >

CaO  +   H2O   —– >

NaOH +  CO2  —–>

Al2O3   +  HCl ——>

NaOH +    Al2O3 —–>

N2O   +    Ca(OH)2  —–>

Çözüm;

CO   +   H2O  —– > CO nötr  oksittir. Su ile reaksiyon vermez

CO      +   H2O  —– >  x

CaO  +   H2O   —– >Bazik oksit su ile reaksiyon verir.

CaO  +   H2O   —– >Ca(OH)2

NaOH +  CO2  —–> Baz asidik oksit ile reaksiyon verir.

2NaOH +  CO2  —–>Na2CO3  +  H2O

Al2O3   +  HCl ——> Amfoter oksit asitle tepkime verir.

Al2O3   + 6 HCl ——> 2AlCl3 + 3H2O

NaOH +    Al2O3 —–> Amfoter oksit bazla tepkime verir.

Al2O3    +  NaOH —– > 2Na3AlO3  + 3H2O

N2O   +    Ca(OH)2  —–>Nötr oksir bazla reaksiyon vermez.

N2O   +    Ca(OH)2  —–>x

3.  5mol He ve NH3 karışımının reaksiyona girmesi ile  3 mol ürün oluşmaktadır. Karışımdaki He kaç moldür.

Çözüm;

Karışım sorusu ile karşılaştık. Yukarıdaki bilgilerden nasıl faydalanacağız. Karışımdaki maddelerin sınıflandırabilrsek işimiz çözülür.

He   Soygaz.  HCl ile reaksiyon vermez.

NH3 baz    HCl Asit  reaksiyon verir.

NH3   +     HCl  ——> NH4Cl

1mol          1mol            1mol

3mol        3mol              3mol

He +  NH3 = 5 mol karışım

He  +  3mol = 5mol

He= 3mol dür.

Bileşiklerin sınıflandırılması ile ilgili daha fazla örnek için tıklayınız.

Kütlece yüzde derişim ; 100 gram çözeltide çözünmüş maddenin gram cinsinden değerine
denir.

Kütlece % 20 lik çözelti denince : 80 gram çözücüde 20 gram madde çözünmüş  demektir.

Kütlece Yüzde Derişimi sorularını çözebilmek için oran orantıdan faydalanacağız. Kitaplarda formul falan vermiş formul ezberlemeye gerek yok.

Oran orantıyı yazarken ilk satırı  % de ye göre yazarız. Birde doğru oran orantıyı kurabilmek için rakamdan sonra verilen ifadeye dikkat etmemiz gerekir.  Çözelti mi demiş su mu demiş  çözünen mi demiş bu önemli 

Örnek :  % 20 lik 500 gram çözeltide ne kadar madde çözünmüştür?

500 rakamından sonra Çözelti dediği için bizde oran orantıyı çözeltiye göre kuracağız.

100gr çözeltide     20 gram madde çözünmüşse

500 gr çözeltie     X

_______________________

x= 100 gram madde çözünmüştür.  Ohalde 500 gram çözeltinin 100 u madde ise 400 gramı Çözücüdür.

Örnek: 300 gram su ile kütlece % 25 ’lik NaOH çözeltisi oluşturabilmek kaç gram NaOH gereklidir?

%25 demek  :  100 gram çözeltinin 75 gramı su 25 gramı  NaOH demektir.

Soruda Rakamdan sonra su dendiği için oran orantıyı suya göre yazacağız.

75 gram suda    25 gram NaOH çözünmüşse

300 gram suda   x

__________________________

x= 100 gram NaOH gereklidir.

1.  15 g KCl 60 g suda çözünüyor. Hazırlanan çözeltinin kütlece % derişimi nedir?

Çözüm;

Çözeltinin kütlece  yüzde% derişimi sorulduğuna göre bizde çözelti oluşturmalıyız.

mçözelti = mçözücü + mçözünen

mçözelti = 60 + 15 =75 gram

75 gram çözeltide            15 g KCl varsa

100gramçözeltide              x

_________________________

x=  %20 liktir.

2.Kütlece % 25’lik KOH çözeltisinin kaç gramında 40 g KOH çözünmüştür?

Çözüm :

100gram çözeltide 25 gram KOH çözünmüşse

x gram çözeltide   40 gram  KOH çözünür

______________________________

x= 160 gram çözeltide çözünmüştür.

KÜTLECE YÜZDE DERİSİMLERİ FARKLI ÇÖZELTİLERİN KARIŞTIRILMASI

Farklı miktar ve  % lerdeki aynı maddenin çözeltileri karıştırılıyorsa son karışımın yüzdesi ;

m1.%1   +  m2.%2   +  m3.%3 +mn.%n   = %son. (m1+m2+m3 +mn)   eşitliğinden bulunur.

Örnek :  80 g  %20 lik KNO₃ çözeltisi ile 120 g  % 25 lik KNO₃ çözeltisi karıştırıldığında son çözelti yüzde kaçlık olur ?

m1.%1   +  m2.%2   =  %son. (m1+m2)

80.20 + 120.25 = x.(200)

x= %23 çıkar

Özellik: Bir çözeltiye saf çözücü ilave edilirse kütlece yüzde derişim (% si) %0 alınır.

Örnek: Oda sıcaklığındaki kütlece % 20’lik 150 g Mg(NO₃)₂ çözeltisine aynı sıcaklıkta 100 g saf su ekleniyor. Son çözeltinin derişimi kütlece % kaçlıktır?

20.150 + %0.100 = 250.x

20.150 + 0 = 250.x

x=%12 çıkar.

Özellik: Bir çözeltiye saf çözünen ilave edilirse kütlece yüzde derişim (% si) %100 alınır.

Örnek; Kütlece % 50 lik 200 gram tuzlu suya 50  gram tuz eklenirse son çözelti % kaçlık olur?

Tuz ilave edilmiş % sini %100 alacağız.

50.200 + 50.100 = (200+50 ).x

x= %60 çıkar

KÜTLECE YÜZDE DERİŞİM ÖRNEKLER

1.  % 30 luk 400 gram NaOH çözeltisine kaç gram NaOH katılırsa  % 80 lik olur?

Çözüm;

30.400 +  x.100 = 80.(400+x)

x=1000 gram NaOH katılmalı

2. Kütlece %20 lik  160 g şeker çözeltisine 40 g şeker ve 40 g su katıldığında yeni çözeltinin yüzde derişimi ne olur ?

Çözüm;

20.160 + 40.%100 + 40. %0 = x.(160 + 40 + 40)

20.160 + 4000 = 240.x

x=% 30 çıkar

 3. % 20 lik 400 gram X çözeltisine, % 40 lik 500 gram X çözeltisi ve 100 gram saf X ilave ediliyor. Çözelti kütlece % kaçlık olur ?

Çözüm;

Çözünen ilave edilmiş %si %100 alınacak

20.400 + 40.500 +100.100 = x.(400+500+100)

x=%38 çıkar

 4. % 25 lik m1 gram X çözeltisine, % 75 lik m2 gram X çözeltisi karıştırılıyor. Son durumda oluşan çözelti % 45 lik olduğuna göre  m1/m2 =?

Çözüm;

25.m1  +  75.m2  = 45.(m1+m2)

m1/m2= 3/2

5. Kütlece %20 lik 500 gram doygun X  çözeltinin bir kısmı dökülüyor ve dökülen miktar kadar çözeltiye X katısı ilave ediliyor son çözelti %40 lık oduğuna göre ilave edilen katı miktarı kaç gramdır?

Çözüm;

500 gramın bir miktarı dökülüyorsa kalan çözelti miktarı = 500-a gramdır.

20.(500-a)   +  100.a  = 40.500

a= 125 gram çıkar

Hacimce yüzde derişim;  100 ml çözeltide çözünen maddenin mililitre cinsinden hacmidir.

Çözeltilerde kütle korunur. Ancak hacim korunmaz. Genelde çözelti hacmi çözücü ve çözünenin hacimleri toplamından küçüktür.

Ancak işlem kolaylığı için;

Vçözelti = Vçözücü + Vçözünen  olarak kabul edilir.

Hacimce yüzde derişim formülü;

Özellik 1: Aynı çözeltiler karıştırıldığında oluşan çözeltinin hacimce yüzde derişimi;

V1.C1  + V2.C2 = Vson .Cson  eşitliğinden bulunur.

Örnek: Hacimce %10’luk 300 mL etil alkol-su çözeltisi ile hacimce %30’lik 200 mL etil alkol-su çözeltisi karıştırıldığında oluşan çözeltinin derişimi hacimce yüzde kaç olur?

Çözüm;

V1.C1  + V2.C2 = Vson .Cson

300.10 +200.30 = 500.Cson

Cson =%18 çıkar.

Özellik 2: Çözeltiye saf çözücü ilave edilirse %si %0 alınır.

Özellik 3: Çözeltiye saf çözücü ilave edilirse %si %100 alınır.

Örnek: Hacimce %50’lik 200 mL alkol-su çözeltisine kaç mL  alkol eklenirse oluşan çözelti hacimce %60’lik olur?

Çözüm;

Soruya baktığımız zaman çözünen madde ilave edilmiş ohalde %si %100 alınır. Özellik3

V1.C1  + V2.C2 = Vson .Cson

200.50  + x.100 = (200+x).60

x= 50 ml alkol eklenmelidir.

Örnek:Hacimce %40’lik 200 mL alkol-su çözeltisine kaç mL  su eklenirse oluşan çözelti hacimce %10’lik olur?

Çözüm;

Soruya baktığımız zaman çözücü madde ilave edilmiş ohalde %si %0 alınır. Özellik2

V1.C1  + V2.C2 = Vson .Cson

200.40  + x.%0 = (200+x).10

x= 600 ml su eklenmelidir.

Hacimce Yüzde Derişim Soruları ve Çözümleri

1.

Hacimce %40 lık alkol su çözeltisinde 80 ml alkol bulunduğuna göre çözeltinin hacmi kaç ml dir?

Çözüm;

Hacimce %40 lık alkol su çözeltisi demek : 100 ml çözeltide 40 ml alkol  60 ml su var demektir.

100 ml çözeltide         40 ml alkol varsa

x ml çözeltide             80 ml  alkol vardır

___________________

X=200 ml çözeltidir.

2.

30 ml alkol üzerine 90 ml su eklenerek çözelti oluşturuluyor. Buna göre oluşan çözeltideki alkolun hacimce yüzdesi kaçtır?

Çözüm;

Hacimce yüzde derişim;  100 ml çözeltide çözünen maddenin mililitre cinsinden hacmidir.

Oran orantıyı yzabilmek için soruda verilen değerlerden çözeltinin hacmini bulalım.

Vçözelti = Vçözücü + Vçözünen

Vçözelti= 90  +  30 = 120 ml Çözelti.

120 ml çözeltide         30 ml alkol varsa

100 ml çözeltide            x ml  alkol vardır

___________________

X=%25 tir.

3.

Hacimce %30 luk alkol su çözeltisinde 75 ml alkol bulunduğuna göre çözeltide bulunan suyun hacmi kaç ml’dir?

Çözüm;

Hacimce %30 lık alkol su çözeltisi demek : 100 ml çözeltide 30 ml alkol  70 ml su var demektir.

70 ml su ile            30 ml alkol varsa

x ml su ile               75 ml  alkol vardır

___________________

X=175 ml su vardır.

4.

Hacimce %40′ lık 60 ml alkol su çözeltisinin öz kütlesi kaçtır?(dalkol= 0,8g/ml , dsu= 1g/ml)

Çözüm;

60 ml Çözeltide bulunan alkol ve suyun hacmini bulalım.

100 ml çözeltide     40 ml alkol varsa

60 ml  çözeltide      x ml alkol vardır

___________________

x=24 ml alkol vardır.

Vçözelti = Vçözücü + Vçözünen

60= Vçözücü + 24

Vçözücü= 36 ml çıkar.

Özkütle formülünü kullanarak karışımdaki alkol ve suyun kütlelerini buluruz.

Alkol için;

d=m/V

0,8 =m/24

malkol  = 19,2

Su için;

1= m/36

msu = 36 gram çıkar.

Karışımın ozkütlesini bulalım;

mtoplam = msu + malkol

mtoplam= 36 + 19,2=55,2 gram

Vtoplam = 60ml soruda verilmiş

d= 55,2/60 = 0,92 g/ml

5.

Hacimce %20’luk 200 mL etil alkol-su çözeltisi ile hacimce %60’lik 200 mL etil alkol-su çözeltisi karıştırıldığında oluşan çözeltinin derişimi hacimce yüzde kaç olur?

Çözüm;

V1.C1  + V2.C2 = Vson .Cson

200.20 +200.60 = 400.Cson

Cson =%40 çıkar

6.

Hacimce %50’lik 200 mL alkol-su çözeltisine 100 mL alkol eklenirse oluşan çözelti hacimce kaçlk olur?

Çözüm;

Soruya baktığımız zaman çözünen madde ilave edilmiş ohalde %si %100 alınır.

V1.C1  + V2.C2 = Vson .Cson

200.50  + 100.100 =300.x

x= %66,6 olur.

7.

Hacimce %40’lik 200 mL alkol-su çözeltisine 300  mL  su eklenirse oluşan çözelti hacimce kaçlık  olur?

Çözüm;

Soruya baktığımız zaman çözücü madde ilave edilmiş ohalde %si %0 alınır.

V1.C1  + V2.C2 = Vson .C

40.300 + 300.%0 = 500.x

x=%24 luk olur.

Benzer konu olan Karışımların kütlece yüzde derişimi için tıklayınız.

Polar ve apolar molekül örnekleri

Polar ve apolar molekül örnekleri incelediğiniz zaman kafanızdaki tüm soru işaretleri ortadan kalkacaktır. Moleküllerde Polarlık  ve apolarlık  denilince bileşiğin tamamı aklımıza gelmeli.

Polar  kovalent bağ, Apolar kovalent bağ denilince bileşiği oluşturan elementler arasında oluşan bağ aklımıza gelmelidir.

Konu hakkında daha detaylı bilgi istiyorsanız Polar apolar molekül konu anlatımını inceleyebilirsiniz.

Kısaca; Bir bileşikte az olan atom merkez atomdur.Yukarıda da görüldüğü üzere  Eğer lewis nokta yapısında merkez atom üzerinde bağ yapımında kullanılmamış elektron çifti varsa  molekül polar, Eğer merkez atom üzerindeki tüm elektronlar aynı elementle bağ yapımında kullanılmışsa molekül Apolardır.

Polar apolar moleküller ile ilgili sorularınız için tıklayınız.

Yükseltgenme basamağı; Bir atomun sahip olduğu elektron yükü olarak tanımlanabilir. Örnek; Na⁺¹  O^-2 . Yükseltgenme basamakları Redoks tepkimelerin denkleştirilmesinde işimize çok yarayacaktır.

Yükseltgenme basamaklarını bulmak için dikkat edilmesi gereken hususlar:

Bir bileşikte ki Atomun yükseltgenme BASAMAĞI bulurken şunlar YAPILIR;

1)  1A grubunun 1A yükseltgenme BASAMAĞI +1,

2) 2A grubunun yükseltgenme BASAMAĞI +2,

3) 3A grubunun yükseltgenme BASAMAĞI +3 tür.

4) Oksijen bileşiklerinde -2, peroksitlerde -1 (O₂^-2) de, ametallerle yaptığı bileşiklerde +2 değerlik ALIR OF₂.

5) Hidrojen metallerle yaptıgı bileşiklerde -1 (NaH, MgH₂ ….)

A metallerle yaptıgı bileşiklerde aldığı değerlik +1 dir. (H₂O, NH₃, CH₄ ..)

6) Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.

7) Kökteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı kökün yüküne eşittir.

Yükseltgenme Basamakları hesaplama;

1 -) NaNO3 bileşiğinde N’un yükseltgenme basamağını bulalım.

Na = 1A GRUBU elementidir. Dolayısıyla +1 değerlik alır.
O = -2 değerlik ALIR
N = x olsun
NaNO3
1 + x + (-2.3) = 0 (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.)

x = 5 Olur.

3 -) MgCr2O7 bileşiğinde Cr’un değerliğini bulalım.

Mg = 2A GRUBU Yani +2 değerlik
O = -2 değerlik
Cr = x olsun

+2 +2 X + (-2,7) = 0

x = 6 Olur.

4 -) H2SO4 bileşiğinde S’ün değerliğini bulalım.

H = 1 değerlik
S = x olsun
O = -2 değerlik

+ (1,2) + x + (-2,4) = 0

x = 6 Olur.

5) XO4 ^ -2 iyonunda (Kökünde) X’in değerliğini bulalım.

XO4^-2 kök(Yüklü atom grubu) olduğu için;  Kökteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı kökün yüküne eşittir.

X =?

O = -2

x + (4.-2) = -2

x = +6 Çıkar

6 -) HNO3 bileşiğinde N’un değerliğini bulalım

H =+ 1 değerlik (Hidrojen genelde ametallerle yaptığı bileşiklerde +1 değerlik alır.)
N = x olsun
O = -2 değerlik

+1 + x + 3.(-2)=0

x = +5 Çıkar

7-)

Na(Cl)O4,  K2(Cr2)O7,  H(Cl)O4,  Mg(S)O4,   NA2(C)O3,   K3(P)O4,  Ca(C)O3,   (Cr2)O7^-2

Yukarıdaki bileşiklerde parantez içindeki elementlerin yükseltgenme basamaklarını bulunuz.(Na:11 K:19 Mg:12 Ca:20)

Çözüm;

Na(Cl)O4

11Na: )2)8)1   ——-> Na = 1A GRUBU elementidir. Dolayısıyla +1 değerlik alır.

Cl=x

O=-2

Na(Cl)O4

+1+x+4.(-2)= 0 (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.)

x=+7

K2(Cr)O7

19K:  )2 )8 )8 )1 ——-> K = 1A GRUBU elementidir. Dolayısıyla +1 değerlik alır.

Cr=x

O=-2

K2(Cr2)O7

2.(+1)+2.x+7.(-2)=0 (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 Dir.)

x=+6

H(Cl)O4

H=+1

Cl=x

O=-2

H(Cl)O4

+1+x+4.(-2)=0 (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.)

x=+7

Mg(S)O4

Mg=+2 (Mg 2A GRUBU elementidir. Dolayısıyla +2 değerlik alır. )

S=x

O:-2

Mg(S)O4

+2+x+4.(-2) = 0  (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.)

x=+6

Na2CO3  (Na 1A GRUBU elementidir. Dolayısıyla +1 değerlik alır. )

Na=+1

C=x

O=-2

NA2(C)O3

2.(+1)+x+3.(-2)=0   (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.)

x=+4

K3PO4 (K 1A GRUBU elementidir. Dolayısıyla +1 değerlik alır. )

K=+1

P=x

O=-2

K3(P)O4

3.(+1)+x+4.(-2)=0 (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.)

X=+5

Ca(C)O3 (Ca 2A GRUBU elementidir. Dolayısıyla +3 değerlik alır. )

Ca=+2

C=x

O=-2

Ca(C)O3

+2 + x + 3.(-2)=0 (Bileşikteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı 0 dır.)

x=+4

(Cr2)O7^-2

Cr=x

O=-2

(Cr2)O7^-2

2.x+7.(-2) = -2 Kökteki atomların yükseltgenme Basamakları toplamı kökün yüküne eşittir.

x= +6

Maksimum yükseltgenme basamağı

Not: Bir element maksimum yükseltgenme basamağına kadar yanar.

Örnek;  S: 6A grubunda bileşiklerinde  +6 ile -2 arasındaki bütün değerliği alır. Yani ya son yörüngede bulunan elektronların hepsini vererek(+6) kendinden önceki soygaza benzer  yada 2 elektron alarak(-2) kendinden sonraki soygaza benzemeye çalışır.

S   +  O2  —->SO       S yükseltgenme basamağı :+2—Reaksiyon gerçekleşir

SO    + 1/2 —–>SO2      S yükseltgenme basamağı :+4—Reaksiyon gerçekleşir

SO2    + 1/2O2 —–>SO3       S yükseltgenme basamağı :+6—Reaksiyon gerçekleşir

SO3    + 1/2O2  —–> Reaksiyon gerçekleşmez. Çünkü SO3 teki S  maksimum değerliği olan +6 değerlik almış.

Soru:  “Bir elementin oksidinin yanabilmesi için oluşturduğu bileşikte en yüksek yükseltgenme basamağına ulaşmamış olması gerekir.”

Buna göre aşağıdaki bileşiklerden hangisi yanmaz?

(O: 6A  N: 5A C: 4A S: 6A)

A) N2O5       B) NO      C)SO2      D) CO      E) N2O3

Çözüm;

Soruyu çözebilmek için ametallerin yükseltgenme basamağını  bulup hangisi maksimum yükseltgenme basamağı değerini almışsa o ametalin oksiti yanmaz.

(O: 6A  N: 5A C: 4A S: 6A)  elementlerinin maksimum yükseltgenme basamaklarını yazalım.

(N: 5A–>+5   C: 4A–>+4   S: 6A –>+6)

A) N2O5—-> 2N+5.(-2) =0   ,  N= +5

B) NO—->  N+(-2) =0   ,  N= +2

C)SO2—-> S+2.(-2)=0 ,  S=+4   

D) CO —-> C+(-2)=0,    C=+2

E) N2O3—->2.N + 3.(-2)=0  ,   N= +3

Maksimum değerlik  A şıkkındaki oksittedir. Dolayısıyla yanmaz.

Web sayfamızdaki diğer konu anlatımlarını ve soru çözümlerini incelemek için tıklayınız.

Konu ile ilgili diğer örnekler için tıklayınız

Molekülde Polarlık Apolarlık; Çoğu zaman polar bağ ve apolar bağ ile karıştırılmıştır.

Öncelikle polar kovalent bağ ve apolar kovalent bağ nedir bunlardan bahsedelim sonra Molekülde Polarlık Apolarlık konusuna değinelim.

Polar kovalent bağ: Farklı iki ametal atomu arasında elektronların ortaklaşa kullanılması ile oluşan kimyasal bağa denir.

Örnek :   H-Cl,    H-Br,  H2O, NH3, BH3 vs

Apolar kovalent bağ: Aynı iki ametal atomları arasında elektronların ortaklaşa kullanılması ile oluşan kimyasal bağdır.

N2 , O2, Br2, F2, H2(H-H)  örnekler çoğaltılabilir.

Molekülde Polarlık Apolarlık

Merkez Atom : Bir molekülde genelde sayıca daha az ve diğer atomların bağlandığı atomdur.

CH4  sayıca az olan C merkez atomdur.  NH3 Sayıca az olan N merkez atom.

**Merkez atom değerlik elektron sayısı kadar aynı atomla  bağ yapmış ise molekül apolardır. 

CH4 ü  inceleyecek olursak.  6C : 1s2 / 2s2 2p2  değerlik elektron sayısı 4  ve  C   4 tane aynı atomla(H) bağ yapmış molekül apolardır.  Burada C-H arasındaki bağ polar iken CH4 molekülü apolardır.

BH3 inceleyecek olursak. 5B :1s2 / 2s2  2p1   Değerlik elektron sayısı 3  ve B  3 tane aynı atomla (H) bağ yapmış molekül apolardır.

**Molekül iç bağları yalnızca apolar kovalent bağ olan moleküller —->apolar moleküldür.

         N2 , O2, Br2, F2, H2    bu şekilde apolar kovalent bağlı bileşiklerin tamamının molekülüde apolardır.

Merkez atom değerlik elektron sayısından daha az bağ yapmış yada farklı atomlarla bağ yapmışsa molekül polardır.

Molekülde Polarlık Apolarlık Açıklamalı Örnekler

NH3 inceleyecek olursak. Merkez atom sayıca Az olan N atomudur. 7N : 1s2 / 2s2 2p3 değerlik elektron sayısı 5  ancak yaptığı bağ sayısı NH3 te de görüldüğü üzere 3 tane H bağlı. Merkez atom değerlik elektron sayısından daha az bağ yapmış olduğu için molekül polardır.

H2O inceleyecek olursak. Merkez atom sayıca Az olan O atomudur.  8 O :1s2 / 2s2 2p4  değerlik elektron sayısı 6  ancak yaptığı bağ sayısı H2O da da görüldüğü üzere O ya 2 tane H bağlı.Merkez atom değerlik elektron sayısından daha az bağ yapmış olduğu için molekül polardır.

CH3F   bileşiğini inceleyecek olursak.  6C : 1s2 / 2s2 2p2  değerlik elektron sayısı 4  ve  C   4 tane farklı atomlarla (H ve F ) bağ yapmış molekül polardır.

** 2 atomlu polar kovalent bağlı moleküller  polar moleküllerdir.

H-Cl,  H-Br, H-I vs

Bu konunun farklı anlatım metodları vardır. Hibritleşme konusunu bilmeyenler için kısaca bu şekilde özetleyebiliriz. Yine geometrik şekillerle de anlatımı mevcuttur.

Molekülde Polarlık Apolarlık ve Lewis Nokta Yapısı

Molekülde polarlık apolarlığı lewis nokta yapısı üzerinden örneklendirelim

Örnek; NH3  molekülünün polar mı yoksa apolar mı olduğunu inceleyelim.

7N : )2 )5

1H: )1

NH3 bileşiğinde sayıca az olan Element N atomu olduğu için merkez atom N dir.   Ametaller Son yörüngedeki elektron sayısını 8 e tamamlayan sayı kadar bağ yapar. Lewis yapısında son yörüngedeki elektronların elementin sembolünün etrafına yazıldığını biliyoruz.

Azotun 5 elektronunun 3 bağ oluşumuna katılacaktır. 2 elektron bağ yapımına katılmayacaktır.

NH3 bileşiğinin lewis yapısından da anlaşılacağı üzere  merkez atom olan N üzerinde 2 elektron bağ oluşumuna katılmamıştır. Dolayısıyla NH3 bileşiği polar moleküldür.

Molekülde polarlık apolarlık konusunu özetlemek gerekirse;

• Element molekülleri apolardır. (N2, H2, O2, Cl2, I2 …)
• Yapısında sadece C ve H  elementleri bulunan bileşikler apolardır. (CH4, C2H6, C3H8…)
• Yapısında  C ve H  elementlerinin yanında başka elementler  bulunduran  bileşikler polardır. (CH3Cl, C2H5OH …)
• İki atomlu bileşiker polardır.(HF, HCl, HBr, HI…)
• Merkez atomda bağ yapımına katılmayan elektron çifti bulunan moleküller polardır. (Lewis yapısından faydalanılır.)

Polar ve apolar molekül örnekleri için tıklayınız.

Sabit oranlar kanunu kimyanın temel kanunlarından birisidir. Kimyasal hesaplamalar konusunda çokça faydalanacağımız konulardan biriside kimyanın temel kanunları dır.
Kimyanın temel kanunları;

1.  Kütlenin korunumu kanunu
2. Sabit oranlar kanunu
3. Katlı oranlar kanunu

Bir bileşiği oluşturan elementlerin kütleleri arasında belli bir oran vardır. Bu orana  sabit oran ya da kütlece birleşme oranı denir. Kütlece birleşme oranı bileşikler için sabittir, değişmez. Sabit oranlar kanunu 1799 yılında Joseph Proust tarafından bulunmuştur.  Joseph Proust Sabit oranlar kanunu “Bir bileşiği oluşturan elemntlerin kütleleri arasında basit tamsayılarla ifade edilen bir oran vardır.” şeklinde ifade etmiştir.

Not: Sabit oranlar yasası bileşiklere uygulanır.

Not: Element veya karışımlar için sabit oranlar yasası uygulanamaz.

Bir mol atomun veya molekülün kütlesine mol kütlesi denir. Eğer atomsa, atom kütlesi; molekülse molekül kütlesi ifadesi kullanılır.

Atom kütleleri genelde sorularda verilir. Ancak belli başlı elementlerin atom kütlelerini bilmemiz bizim faydamıza olacaktır.

Bazı elementlerin atom kütleleri;

H: 1 g /mol

N: 14g/mol

O: 16g/mol

Al: 27 g/mol

S: 32 g/mol

Bir bileşiğin sabit oranını bileşikteki atomun(elementin) sayısı ile  mol kütlesini çarpıp oranlayarak bulabiliriz. Ne demek istediğimizi XaYb bileşiği için  gösterelim;

XaYb  bileşiği için sabit oranı bulalım.

mX/mY =X in sayısı * X in atom kütlesi / Y nin saysı * Y nin atom kütlesi

XaYb nin sabit oranı

Örnek: H2O  bileşiğinin kütlece birleşme oranı nedir?(H:1 O:16)

Çözüm;

mH/mO= 2.H /1.O = 2*1/1*16 = 2 /16  = 1/8  çıkar.

mH/mO= 1/8

Not: Sabit oranların toplamı bileşiğin kütlesini verir. (Kütlenin korunumu kanunundan)

mH/mO= 1/8  sabit oranına göre H2O nun kütlesi 9 gramdır.

Yani 9 gram H2O oluşturabilmek için  8 gram O  ve 1 gram H olmalıdır.

Sabit oranlar kanunu çözümlü kimya soruları için tıklayınız.

Örnek: Al2S3 bileşiğinin kütlece birleşme oranı nedir?(Al:27 S32)

Çözüm;

mAl /mS = 2*Al / 3*S = 2*27/3*32 = 9/16

mAl /mS =9/16

25 gram Al2S3 bileşiği elde edebilmek için 9 gram Al  ve 16 gram S  gerekmektedir. Bulmuş olduğumuz kütlece birleşme oranı  sabittir eğer bir bileşik oluşturmak istersek bu sabit oranların katlarında  AL ve S   elementlerinden almamız gerekir.

.

Sabit oranlar Kanunu(Sabit oran) hesaplama yöntemleri

Bir bileşiğin sabit oranını veya kütlece birleşme oranını farklı veriler yardımıyla bulabiliriz. Bu konuyla ilgili olarak sorularda karşımıza çıkabilecek  örnekleri aşağıda sizler için derledim.

1. Atom kütleleri yardımıyla sabit oranı bulabiliriz.

Fe2O3 bileşiğinin sabit oranı nedir? (Fe:56 O: 16)

Örnek: mFe/mO = 2.Fe/3.O = 2.56/3.16 =  7/3 çıkar.

2. Atom kütleleri oranı yardımıyla sabit oranı bulabiliriz.

Fe2O3 Bileşiğinin atom kütleleri oranı Fe/O = 7/2 olduğuna göre kütlece birleşme oranı nedir?

Atom kütleleri oranını atom kütlesi gibi düşünüp bileşikteki atomun sayısı ile çarpılıp oranlayarak sabit oranı buluruz.

Örnek: mFe/mO = 2.Fe/3.O = 2.7/3.2 = 7/3   çıkar

3.Kütlece yüzde yardımıyla sabit oranı bulabiliriz.

Kütlece yüzde verilmişse direkt yüzdeler oranlanarak sabit oran bulunur.

Örnek: Fe2O3 bileşiğinde kütlece %70 Fe elementi bulunduğuna göre bileşiğin sabit oranı kaçtır?

Not: Bütün bileşiklerin tamamı  %100 dür.

Çözüm; Fe2O3 bileşiğinin %70 i Fe ise   (%100 -%70 =%30 diğer element tir.) yani  %30 O dur.

mFe/mO = 70/30  =7/3 çıkar.

4. Sabit oranı bilinen bir bileşikten atom kütleleri oranı bulunur, bulunan atom kütlesi oranı ile de sabit oran bulunabilir. (Bunu sorularda Sabit oranı verilen bileşikle ilgili değil de başka bir bileşik için bilgi isteniyorsa kullanacağız. Kısaca soruda iki farklı bileşik varsa kullanacağız.)

Örnek : X2Y3 bileşiğinin kütlece birleşme oranı X/Y = 4/3 tür. Buna göre 36 gram X2Y5 bileşiği elde etmek için kaçar gram X ve Y alınmalıdır?

Soruya baktığımızda iki farklı bileşik var X2Y3 ve X2Y5  o halde soru bize diyor ki sabit oran bilinen bileşikten atom kütleleri oranını bul, bulmuş olduğun atom kütleleri oranı ile de diğer bileşiğin sabit oranını bul diyor.

X2Y3 için sabit oran X/Y = 4/3

2.X= 4 —–>X= 2

3.Y= 3——–>Y=1  Atom kütleleri oranını bulduk X2Y5 te yerine koyalım

X2Y5 için     sabit oranı hesaplayalım    mX/mY = 2.X/5.Y = 2.2/5.1 = 4/5  çıkar.

X______+______Y———–>X2Y5

4_____________5______4+5=9 GR bileşik (Kütlenin korunumundan )

?_____________?_______9*4KAT= 36 GR  O halde bütün sabit oranların 4KAT ı alınır.

4*4KAT_______5*4KAT

16grX__________20 grY   gereklidir.

Sabit Oranlar Kanunu  Çözümlü Sorular

1. N2O3 bileşiğinin sabit oranı nedir?(N:14 O:16)

Çözüm;

Bileşiği oluşturan elementlerin sayısı ile  atom kütlelerini çarpıp oranlarsak sonuca ulaşırız.

mN/mO = 2.N/3.O = 2.14/3.16 =  7/12

2. X2Yn bileşiğinin kütlece birleşme oranı mX/mY= 7/20 olduğuna göre n kaçtır?(X:14)

Çözüm;

mX/mY= 2.X/n.Y

7/20 = 2.14/n.16

n=5 çıkar

3. XY2 Bileşiğinin atom kütleleri oranı X/Y = 3/4 olduğuna göre kütlece birleşme oranı nedir?

Çözüm;

Soruya baktığımızda atom kütleleri oranı verilmiş; atom kütleleri oranını atom kütlesi olarak alabileceğimizi yukarıda 2. maddede belirtmişitik.

mX/mY= X/2.Y  = 3/2.4= 3/8  çıkar.

4. SO3 bileşiğinde kütlece %60 O elementi bulunduğuna göre bileşiğin sabit oranı kaçtır?

Çözüm;

Not: Bütün bileşiklerin tamamı  %100 dür.

100-60 = %40  S elementi vardır.

Yüzdeleri oranlayarak sabit oranı bulabileceğimizi yukarıda 3 madde de belirttik

mS/mO = 40/60 = 2/3 cıkar.

5. XY3 bileşiğinin kütlece birleşme oranı X/Y = 1/9 tür. Buna göre 51 gram X2Y5 bileşiği elde etmek için kaçar gram X ve Y alınmalıdır?

Çözüm;

Soruya baktığımızda iki farklı bileşik var XY3 ve X2Y5 o halde soru bize diyor ki sabit oran bilinen bileşikten atom kütleleri oranını bul, bulmuş olduğun atom kütleleri oranı ile de diğer bileşiğin sabit oranını bul diyor.

XY3 için sabit oran X/Y = 1/9

X= 1

3Y= 9  —-> Y=  3  çıkar.

Yukarıda bulmuş olduğumuz atom kütleleri oranını  X2Y5  bileşiğinde kullanarak X2Y5 in sabit oranını bulabiliriz.

X2Y5 için sabit oran;

mX/mY = 2.X/5.Y = 2.1 /5.3=  2/15 çıkar

X______+______Y———–>X2Y5

2_____________15______2+15=17 GR bileşik (Kütlenin korunumundan )

?_____________?_______17*3KAT= 51GR  O halde bütün sabit oranların 3KAT ı alınır.

2*3KAT_______15*3KAT

6grX__________45 grY   gereklidir.

Denklem katsayılarının yorumu yapılırken denklemde bulunan maddelerin fiziksel hallerine dikkat etmek gerekir. Kimyasal denklemlerdeki katsayılar denilince aklımıza mol, hacim ve tanecik gelmelidir.

Katsayılar; mol sayısıdır.

N_2(g)        +      3H_2(g)  ——->  2NH_3(g)

1mol             3mol               2 mol

10 mol          30mol            20 mol

C₃H₈    +   5O₂  ——>  3CO₂     +    4H₂O

1 mol      5 mol                3 mol          4 mol

Katsayılar; molekül sayısıdır.

N_2(g)        +      3H_2(g)  ——->  2NH_3(g)

1molekül       3 molekül        2 molekül

10 molekül    30 molkeül      20 molekül

Katsayılar; Fiziksel hali gaz olan maddeler için  aynı koşullarda hacimdir.

N_2(g)        +      3H_2(g)  ——->  2NH_3(g)

1 L                3L                   ___ 2L

5 Hacim         15Hacim           10 Hacim

22,4L            3.22,4L          __ 2.22,4L

2N_2(g)        +      5O_2(g)  ——– >  2N₂O_5(g)

2 L                       5L                        2L

Denklem katsayılarının yorumu ile ilgili Örnekler

Soru;  1 molekül X₂ ile  2 molekül Y₂ nin reaksiyonu sonunda 1 molekül Z gazı oluşmaktadır. Z nin formulu nedir?

Çözüm;

1 molekül X₂       +      2 molekül Y₂  ——– >  1 molekül Z

X₂       +      2Y₂  ——– >  X₂Y₄

Soru; 2 Hacim N₂ ile 5 Hacim O₂ nin reaksiyonu sonucunda 2 hacim X gazı oluşmaktadır.  X gazının formulu nedir?

Çözüm;

2 hacim N_2(g)        +      5 hacim O_2(g)  ——– >  2_X

2N_2(g)        +      5O_2(g)  ——– >  2N₂O_5(g)

Soru; 1 Hacim N₂ ile 3 Hacim H₂ nin reaksiyonu sonucunda 2 hacim X gazı oluşmaktadır.  X gazının formulu nedir?

Çözüm;

1 hacim N_2(g)        +      3 hacim H_2(g)  ——– >  2X

N_2(g)        +      5H_2(g)  ——– >  2NH3_(g)

X gazının formülü NH3 tür.

Soru;   2NH3(g)  —–>  N2(g)   +    3H2(g)      6,8 gram NH3 bileşiğinin ayrışma tepkimesine göre oluşan N2 gazının  normal koşullar altındaki hacmi kaç litredir?(N:14 H:1)

Çözüm; Reaksiyondaki herhangi bir maddenin Kütlesi biliniyorsa  ilgili maddenin mol kütlesi yardımıyla o maddenin mol sayısını bulabiliriz. Mol sayısını bulduğumuz için denklemdeki bütün maddelerin kat sayıları yardımıyla mollerini bulabiliriz.

nNH3 = 6,8/17 = =0,4 mol

2NH3(g)  —–>  N2(g)   +    3H2(g)

2mol                    1mol               3mol

0,4mol               0,2mol            0,6mol

1mol N2  NŞA   da      22,4 L  hacim kaplarsa

0,2mol N2 NŞA  da      x

_________________________

x=4,48 L hacim kaplar